پدرم چشمه ای آب زلال بود که من از چشمهای آبیِ آرامش نور می نوشیدم. خواهرم گلی آفتاب گردان بود و همیشه در حال خنده و برادرهایم دو صخره بلند بودند که من بازیگوشانه ازشان بالا می رفتم. مادرم ساحلی سخاوتمند بود و من چون موج در کنارش در فراز و نشیب؛ از او دور می شدم و باز با شتاب در میان بازوان گشوده اش می آرمیدم. اینهمه ساکن بودند و ثابت و من در این تصویر در حرکت و در جوش و خروش.

خانه کودکی ام خانه ای قدیمی بود که فقط دو تا اتاق داشت و یک هال ولی زیر زمینهایی داشت که فقط یک پله از حیاط پایین تر بودند که مسکونی نبودند و فقط جنبه انباری داشتند. آن زیر زمینها، سرزمینهای در قلمرو من بودند. در حیاطِ جلو حوض بزرگی بود که من آنرا استخر اختصاصی خودم می دانستم. باغچه ای بود و یک چاه مهربان. مهربان بود چون هر وقت که از چیزی غمگین می شدم می رفتم لبه چاه و غم و غصه هایم را به درونش می ریختم و او با مهربانی همه را پذیرا میشد و نگاهم می کرد.

در حیاطِ پشت چند تا مرغ و خروس و تعدادی کبوتر داشتیم که البته من همه را مال خودم می دانستم! همه اسم داشتند و دوستان نزدیکم بودند و من شاهد همه ماجراهای زندگیشان از جمله عشق بازی کردنهایشان و بچه دار شدنهایشان بودم. خروسمان را ولی زیاد دوست نداشتم از بسکه پر توقع بود و پر مدعا. (فکر می کنم از بچگی من یکمی فمنیست بودم!) روزی که مرغ پاکوتاه خانم حنای مرا به خاطر مهمان ناخوانده سر بریدند تا غذا درست کنند تا یکهفته برایش گریه کردم.

از آن جاییکه بچه هم سن و سال من در فامیل و در همسایگی هم نبود من همه سالهای کودکی ام را در خانه تنها بازی می کردم. آن حیاط برایم بهشت بود. با همه موجودات و حتی اشیاءیی که در آن حیاط بودند احساس نزدیکی خاصی می کردم. مثلا با حلزونها و کرمهای باغچه خیلی رفیق بودم و البته گاهی هم اجازه می دادند که باهاشان تجربه های علمی داشته باشم مثل اینکه کرم را از وسط نصف کنم و ببینم چه اتفاقی می افتد و یا عکس العملشان نسبت به نمک چی بود!

حیاط ما سنگی بود و از لابلای سنگها گلهای ناز در می آمد که هر شب بعد از غروب می خوابیدند (بسته می شدند) و هر روز صبح باز با اولین بوسه خورشید بیدار می شدند. بی توقع و بی دردسر همه جا در می آمدند. گاه که من بی تاب می شدم و نمی خواستم که منتظر باد شودم تا گرده هایشان را بپراکند خودم گرده هایشان را می گرفتم و پخش می کردم که بیشتر در بیایند. آنوقت حیاط از آنها پر می شد و من سخت احتیاط می کردم که دو چرخه ام را که برایم حکم اسب داشت روی گلها راه نبرم.

درخت کاجی هم بود که از میوه هایش به جای تیرِِ هفت تیرم استفاده می کردم. راستش کل اسباب بازیهای موجود در خانه محدود بود به یک عروسک و یک دبلنای کهنه -که با آن بازیهای من در آوردی دیگری می کردم - و دو تا ماشین که از زمان کودکی برادرهایم مانده بود. یک هفت تیر هم داشتم. همین. وسایل بازی دیگر را خودم می ساختم. تلویزیون هم نداشتیم. من بعدها به پدرم به شوخی می گفتم که شما اصلا با مظاهر تمدن مخالفید! ولی بهرحال تا 13 سالگیِ من که او مقاومت کرد و تلویزیون نخرید.

آن حیاط و زیر زمینها برایم جنگلی اسرار آمیز و سرشار از زیبایی بود که هرگز از بازی در آن خسته نمی شدم. الان که به گذشته ام نگاه می کنم می بینم که چقدر مثل یک علف آزاد و رها زیر نور خورشید بزرگ شدم. دست در دست باد می دویدم و می رقصیدم و هیچکس بهم بکن نکن نمی گفت. هیچکس حتی نمی گفت که درس بخوانم. برای من مدرسه همیشه جای بازی بود. بجز کلاس اول و دوم دبستان همیشه همه کتابهای درسی ام را همان یکماه اول مهر خودم می خواندم و برای همین از مدرسه کمال لذت را در بازیگوشی و شیطنت در زیر قیافه آرام و معصوم و حق به جانبم می بردم! در خانه همه کتابها برای خواندن آزاد بود مگر یک قفسه خاص از کتابخانه پدرم که همیشه درش را قفل نگه می داشت. ولی آنهم من بالاخره محل کلید را کشف کردم و با کلی نقشه در لحظاتی که چندان هم آسان بدست نمی آمد از آن قفسه هم کتابی را کش می رفتم و می خواندم. اصلا هم مطالب ممنوعی نبودند. نمیدانم چرا پدرم فکر می کرد که مناسب سن ما بچه ها نبوده است. هیچوقت ولی به او نگفتم که من اینکار مخفیانه را کردم!

کلاس اول که بودم همیشه آخر شب یاد مشقهایم می افتادم و یادم است که همیشه هم بعد از یک صفحه مشق نوشتن می زدم زیر گریه که من خسته ام و نمی توانم آنهمه مشق را بنویسم. برادر و خواهرم که از من کلی بزرگتر بودند و 4 صفحه مشقِ کلاس اول برایشان چیزی نبود همیشه دلشان برایم می سوخت و بجای من مشقهایم را با خط درشت می نوشتند! از کلاس دوم خودم راهش را یاد گرفتم که چه جوری از مشق نوشتنِ زیاد در برم. غالبا مبصر می شدم و کنترل مشقها به عهده خودم بود. یادم است که همیشه کمتر از آنجه که تکلیف می کردند مشق می نوشتم.

ده سال اول عمرم را در آن خانه و حیاط سر کردم. بعد از آن به خانه ای رفتیم که اتاقهای بیشتری داشت ولی حیاطش و زیر زمینش خیلی کوچکتر بود. چاه این خانه جدید مهربان نبود. لبه نداشت و دری آهنین داشت. وقتهایی که مادرم متوجه من نبود بیاد چاه مهربان قدیمی مان گاه درِ آهنین چاه را بلند می کردم ولی از این یکی چاه می ترسیدم. اصلا با من هم سخن نمی شد!

جا برای خروس و مرغها هم نبود ولی کبوترهایم را برده بودیم و آنها تا روزی که من از آن شهر برای رفتن به دانشگاه در آمدم با من بودند. در این خانه دیگر خواهر و برادرهایم هم نبودند که بزرگ شده بودند و برای دانشگاه رفته بودند تهران. دیگر هرگز نرفتم ببینم که چه بر سر آن خانه کودکی آمد. یعنی چند بار تا سر کوچه رفتم ولی نتوانستم که جلوتر بروم. چون می دانستم که آن خانه را کوبیده و خانه دیگری جای آن ساخته اند و طبعا حیاط هم دیگر آن حیاط نبود. هنوز هم هر وقت که می روم ایران تا سر کوچه قدیمی می روم و بر می گردم. نمی خواهم که آن تصاویرِ کودکی ام با تصویر فعلی آن فضا عوض شوند.

کودکیِ شاد و رهایی داشتم. تنها از دو چیز دلخور بودم. یکی اینکه دلم می خواست مثل پسربچه ها گوشه خیابان مجله بفروشم و دیگر آنکه دوست داشتم مثل پسرها تو کوچه ها بازیهای پسرانه کنم چون خیلی از عروسک بازی خوشم نمی آمد. ایندو کار را نمی توانستم که بکنم. جالب اینه که وقتی پسرم 10 سالش شد برایش شغل تحویل روزنامه دم در منازل را گرفتم که بیشتر البته خودم می کردم تا او! همان موقع هم بنظرم آمد که آن کار همان آرزوی کودکی خودم بوده است!

در عین حال که کسی به من بکن نکن نمی گفت ولی خطوط قرمزی بودند که بی گفتگو رعایت می کردیم. مادر فرمانده خانه بود. پدر هم مقامش خیلی والا بود ولی در عمل چندان نقشی نداشت. این مادر بود که به همه چیز می رسید. به واسطه مادر بود که احترام پدر هم والا حفظ می شد. پدر مادرمان را ملکه می دانست و همیشه سخت عاشقش بود. من از تماشای مادرم، از دیدن حرکات آرام و بزرگوارانه اش و چهره نورانی و زیبایش لذت می بردم؛ تحسینش می کردم. البته گاه از دستش لجم هم می گرفت. بعدها با همین مادری که بسیار در دل تحسینش می کردم به جنگ و جدل پرداختم تا که بگذارد که انتخابهای خودم را برای زندگی ام داشته باشم ولو اینکه اشتباه باشند.

اکنون است که می فهمم اگر هر قدرتی دارم بیشترش را مدیون پدر و مادرم و آن کودکی رها و شاد هستم. اکنون که این سطور را می نویسم دارم به چهره تکیده ولی همچنان زیبا و پر صلابت مادرم در بستر بیماری نگاه می کنم و فکر می کنم که آیا میداند و یا می تواند متوجه شود که چقدر همچنان تحسینش می کنم و چقدر خود را مدیونش میدانم؟

مرتبط: خاطرات سالهای سبز: جعبه