در وبگردیهایم در وبلاگهای فارسی به این وبلاگ برخوردم که یکسری سئوال را به عنوان سئوال تست هوش (البته مثل خیلیها بدون ذکر منبع!) گذاشته بود. سئوالاتی از قبیل اینکه 1- اگر 2 سیب از 3 سیب را بردارید، چند سیب دارید؟ و یا 2- مزرعه داری 17 گوسفند زنده داشت و تمام گوسفندهایش به جز 9 تا مردند، چند گوسفند زنده برایش باقی ماندهاست؟ و چند سئوال دیگر.
این دو سئوال را انتخاب کردم به این دلیل که اشتباه متداول در جواب به این دو سئوال به نظر من اصلا ربطی به کم هوشی و یا باهوشی طرف ندارد. جواب درست سئوالهای بالا 2 و 9 است و سئوال جوری نوشته شده است که خواننده را به اشتباه بیندازد.
و اما اینکه آیا اساساً این قبیل سئوالات معرف خوبی برای هوش و یا خلاقیت است یا نه، بحثیاست که میخواهم راجع به آن بنویسم و برای آن لازم است که نگاهی به نحوه عملکرد مغز و یادگیری داشته باشیم.
همانطور که قبلا هم در چندین پست اشاره کردهام، مغز ما و بهتر بگویم نئوکورتکس ما که در واقع مرکز تفاوت ما با حیوانات است قابلیتهایی دارد که یکی از مهمترینشان قابلیت پیشبینی است. این پیشبینی را از روی تجربه گذشته و استفاده از حافظه میکند. در اینجا و پست بعدیاش توضیح دادم که چون عکس العمل نورونها نسبتا کند است در حالیکه ما بسیار سریع فکر و محاسبه میکنیم پس باید مغز ما از مکانیزم دیگری استفاده کند که همان ایجاد ارتباط بین چیزهای مختلف است و به اصطلاح قابلیت استخراج الگو و ضبط رابطهها (Auto-associativity).
برای درک بهتر این قابلیت ذخیره کردن بر اساس رابطه تصور کنید که که از شما میخواهند که یک داستان را مثلا داستان یک فیلم را که دیدهاید تعریف کنید. چگونه شروع میکنید؟ شما هر چقدر هم که حضور ذهن داشته باشید و سریع فکر کنید باز همه داستان را در یک وهله نمیتوانید که تعریف کنید. وقایع فیلم در ذهن شما با یک توالی مشخصی ضبط شدهاند که اگر آن ترتیب به هم بخورد احتمالا دیگر جزئیات را به خاطر نمیآورید.
مثال دیگری بزنم. یک شعری را که از حفظ بلدید به خاطر بیاورید. اگر از شما بخواهم که از بیت سوم به بعدش را بخوانید چگونه این کار را خواهید کرد؟ قبل از اینکه بقیه مطلبم را بخوانید لحظهای اینکار را بکنید و بعد ادامه دهید. آیا در ذهن خودتان بدون بر زبان آوردن دو بیت اول را مرور نکردید تا به بیت سوم برسید و بعد آنرا بلند بخوانید؟
اگر هنوز متقاعد نشدهاید، سعی کنید که حروف الفبای فارسی را از الف تا ی برعکس از ی تا الف بگویید! خواهید دید که اگر برای این کار بخصوص تمرین قبلی نکرده باشید در اولین بار اصلا نمیتوانید آن را انجام دهید. دقیقاً به این دلیل که مغز ما با ایجاد رابطه است که هر چیزی را ذخیره و استخراج میکند. همه چیز در سینپسهای بین نورونها ذخیره میشود ولی خیلی از آنها بیکار میمانند تا اینکه در یک رابطهای صدا زده شوند. به همین دلیل است که میگویند افکار تصادفی واقعاً وجود ندارد. حافظه ما همیشه از طریق یک رابطه است که صدا زده میشود.
قابلیت ضبط بر اساس رابطه با قابلیت پیش بینی وابسته و مرتبط است. مغز ما بر اساس رابطههای از پیش ذخیره شده در حافظه مدام در حال پیش بینی کردن است و در واقع عمل اساسی نئوکورتکس پیشبینی است. قدرت پیش بینیِ بهتر و دقیقتر است که به هوشِ پرورش یافته فرد بستگی دارد. آن مثال کلید و قفل در را که در اینجا نوشتم بیاد بیاورید. حال سئوالهایی را که در اول این پست نوشتم دوباره بخوانید. در سئوال اول شما احتمالا قبل از اینکه به فعل جمله که کلمه “دارید” است در ذهن خود عدد 2 را از 3 کم کرده و آمادهاید که بخوانید “چند سیب باقیمانده است” چرا؟ چونکه غالب مسائل این چنینی از باقی مانده میپرسند و مغز شما در واقع سریعاً آن قسمت حافظه شما را صدا زده و محاسبه کرده است. ولی اگر بدانید که این سئوالات قرار است که نکته داشته باشند و شما را به اشتباه بیندازند آنوقت حتما از سرعت پیشبینی کاسته و جمله را تا آخر خواهید خواند. سئوال دوم هم همینطور است. منظورم این است که اگر کسی به سئوالات شبیه این سئوالات غلط معمول را جواب داد نشانه کمهوشی و یا عدم خلاقیت اصلا نیست و بالعکس به این معنا است که ذهن او خیلی هم خوب و سریع عمل میکند. در اینکه اگر مغز را برای حالات برعکس هر چیزی هم تمرین دهیم باعث سریعتر شدن عمل ذهن و پرورش هوش میشود شکی نیست ولی اگر کسی برای این قبیل تستها تمرین نکرده باشد و یا نداند که هدف از سئوال چیست و غلط جواب دهد هم دلیل بر کم هوشی طرف نمیشود.
یک نکته آخر اینکه به عقیده من اکثر آدمها بطور نسبی از قابلیت هوشی مساویای برخوردارند ولی یکی ذهنش بیشتر پرورش مییابد و یکی کمتر. آن پرورش ذهن که یکی را باهوشتر از دیگری میکند البته به شرایط محیطی و زندگی شخص بستگی دارد. یادم است که قدیمها در کتابی خواندم که حدود 90٪ هوش یک بچه تا سن 7 سالگی شکل میگیرد. اکنون در درستی این جمله و آن 90٪ و سن 7 سالگی شک دارم ولی در کل مفهومش را قبول دارم به این معنا که تمرینهای ذهنی در سنین کودکی باعث باهوشتر شدن بچه میشود ولی از آن طرف هم باهوشترین فرد دنیا هم که باشید اگر از ذهنتان کار نگیرید کند میشود.
پ.ن. عکس قسمتهای مختلف نئوکورتکس را نشان میدهد. منبع به همراه عکسهای بیشتر
November 9th, 2008 at 2:57 am
جالب اینکه هیچ وقت از این دست سوالات در تست های هوش درست و حسابی ندیدم. برای آن قضیه ی الفبا هم کاملا درست است. حال الفبا که 32 حرف دارد (؟!) برای نت های موسیقی هم باید همین کار را کرد. یعنی کسی که می خواهد مشکلی روی خواندن نداشته باشد باید نت ها به ترتیب عکس، شروع از غیر وسط و … بتواند به یاد آورد.
[Reply]
November 9th, 2008 at 5:27 am
ساراجان بسیار مطلب جالبی بود. لذت بردم.
دقیقا مغز انسان چنین عمل میکند. در مغز ما بیشتر الگوسازی میکند تا دیدن بی کم و کاست جهان. یک مثال آن چگونگی شناسایی چهره افراد است. مغز ما برای شناسایی چهره یک فرد تمام ویژگیهای صورت را به طور دقیق اسکن نمیکند. تنها بر اساس چند الگوی دم دستی آنها را به هم ربط میدهد. به همین دلیل گاهی در نگاه اول شخصی را به اشتباه جای شخص دیگری میگیریم.
دلیل اینگونه کارکردن مغزمان را هم باید در فرگشت (تکامل) بجوییم. حیات وحش همانطورکه از اسمش برمیآید وحشی است! برای زنده ماندن باید سریع بود و سریع فکر کرد. در این راه الگوسازی و استفاده از نتایج گذشته بهترین روش برای پیشبینی آینده و انجام حرکت مناسب است. این مساله تنها مختص انسان هم نیست. در دیگر جانداران هم واکنش مشابه به یکسری چیزهای تکراری مشاهد شدهاست.
البته این الگوسازی و پیشبینی همیشه درست از آب درنمیآید! همانطور که در مورد این تست هوش میتوان به راحتی اشتباه کرد. در جهان واقعی هم چنین است. مثلا بسیار پیش میآید که موجود غیر زندهای را در نگاه اول زنده میپنداریم. یا حتی تصاویر نقاشی شده در نگاه سرسری میتوانند طبیعی به نظر برسند.
مغز ما از جهان خارج الگوسازی میکند. این الگوسازی لزوما دقیق نیست.
شاد باشی
[Reply]
November 9th, 2008 at 11:06 am
خواستم تشکر کنم از اینکه مطالبی که فکر میکنی مفید هستند را در اختیا دیگران میگذاری . راستی من در مورد تمرینت برای به خاطر آوردن شعر موافقم و لی فکر میکنم محتویاط بصری مثل فیلم یا فصه های کودکانه یکهو و یکدفعه باز یابی میشوند مثلا یک منظره خیلی با طول و تفسیر یکجا بازیابی میشود اما مناظر طول مسیر شاید نه ولی فیلم هم فکر میکنم به عنوان یک تابلو یکهو بازیابی شود …. نظرت چیست ؟
[Reply]
November 9th, 2008 at 11:07 am
ممنون
[Reply]
November 10th, 2008 at 12:13 am
خیلی خیلی جالب بود سارا جان.راستش به نظرم نصفه این تست های هوشی که میگن همین مدلی باشه و واقعا نشه از روش تشخیص داد که کی چقدر باهوشه.با این جمله ات هم که آدم ها تقریبا قابلیت هوشی برابری دارن کاملا موافقم.
[Reply]
November 10th, 2008 at 12:19 am
در ارتباط با پست قبلیت:
من اگه میتونستم نامرییی بشم،میرفتم توی یک حمام زنونه. :))
[Reply]
November 11th, 2008 at 8:01 am
[...] آوای موج » Blog Archive » قابلیت پیش بینی مغز "در وبگردیهایم در وبلاگهای فارسی به این وبلاگ برخوردم که یکسری سئوال را به عنوان سئوال تست هوش (البته مثل خیلیها بدون ذکر منبع!) گذاشته بود. سئوالاتی از قبیل اینکه 1- اگر 2 سیب از 3 سیب را بردارید، چند سیب دارید؟ و یا 2- مزرعه داری 17 گوسفند زنده داشت و تمام گوسفندهایش به جز 9 تا مردند، چند گوسفند زنده برایش باقی ماندهاست؟ و چند سئوال دیگر." در ادامه، سارا رها بسیار عالی به این مسئله می پردازد… (tags: هوش مغز نئوکورتکس رابطه) [...]
November 11th, 2008 at 4:21 pm
جالب بود،هم اون تست که تقریبا همش رو اشتباه جواب دادم هم متن شما.
تا حالا از این زاویه به مسئله نگاه نکرده بودم.
[Reply]
November 11th, 2008 at 5:46 pm
اين مسير و توالي رو هميشه حس مي كنم
اغلب آدمهايي كه من رو مي شناسن توي اينكه حافظه خوبي دارم هم عقيده هستن، فقط جالبه شماره تلفن ها رو دوتا دوتا حفظم و گاهي عدد اول و دوم سري آخر رو اگر دقيق به خاطر نسپرده باشم اشتباه مي كنم
[Reply]
November 16th, 2008 at 1:08 am
با عرض سلام
با ذکر منبع مطلب را در وبلاگم گذاشته ام!
[Reply]
November 16th, 2008 at 8:24 am
سلام سارا خانم
اين وبلاگي كه معرفي كردين تمام مطالبشو از ساير وبلاگهاي فارسي كپي ميكنه و چند بار هم بهش تذكر دادم .
[Reply]
سارا رها Reply:
November 16th, 2008 at 8:32 am
سلام
بله، مشخصه. راستش من یه لیستی از این وبلاگها تهیه کردهام و داشتم فکر میکردم که شاید خوب باشه که بطور سیستماتیک چند وبلاگنویس هر کس که مایل باشه همکاری کنه توی اون صفحه لیست وبلاگنویسهای متقلب رو منتشر کنن. شاید کمکی بشه و ملت کمتر تقلب کنن. چی فکر میکنی؟
[Reply]
سرپيكو Reply:
November 16th, 2008 at 2:45 pm
فكر خوبيه موافقم .
[Reply]
December 30th, 2008 at 12:53 am
با نظر شما در مورد هوش چندان موافق نیستم. به نظر من هوش اصلا وجود خارجی ندارد و قابل اندازه گیری نیست. تفاوت بین افراد تنها در یادگیری و نحوه به کارگیری مغز است.
[Reply]