راجع به آهنگ ترکی “ساری گلبن” اینجا را هم شاید بد نباشد ببینید. البته آهنگ ندارد و لینک به این آهنگ که من آپلود کرده ام داده است ولی اطلاعاتی راجع به اصل این آهنگ  می‌دهد.

————–

نویسندگان مقاله دکتر سیمون اسچانلی از دانشگاه پلیموث انگلیس، دکتر جان هیدت و  دکتر جرالد کلر از دانشگاه ویرجینیا و دکتر الکساندر جردن از دانشگاه استانفورد هستند.  

دکتر هیدت قبلا این تئوری را ارائه داده بود که احساس انزجار در اثر هیپنوتیز باعث تشدید قضاوت اخلاقی می‌شود و مقاله تحقیقی‌اش را سه سال پیش چاپ کرده بود. در این تحقیق همان تئوری را بررسی کرده‌اند ولی بدون هیپنوتیز. تحقیق جامع و خوبی هم هست و به نظر من اکثر جوانب و متغیرهای وابسته و غیر وابسته را به درستی در آزمایشاتشان در نظر گرفته‌اند. 

در این تحقیق احساس انزجار را توسط بوی بد (با اسپری باد مخالف معده!) و یا کثیفی محیط ایجاد کردند و بعد سئوالاتی را که نیاز به قضاوت کردن‌های اخلاقی دارد پرسیدند. (اگر اصل مقاله را می‌خوانید توجه داشته باشید که بعضی از سئوال‌ها در فرهنگ‌های غیر آسیایی معنا دارد) و بعد از افراد خواستند که نظر موافق یا مخالف خود را با عددی بین صفر (کاملا مخالف) و 7 (به معنای کاملا موافق) نشان دهند. در واقع 4 آزمایش مختلف انجام دادند.

در آزمایش اول از یکسری افراد در حالیکه محیط را با اسپری باد مخالف معده بد بو کرده بودند سئوالات را پرسیدند و در ضمن از آنها خواستند که درجه انزجار خود نسبت به بوی بد محیط را هم بنویسند. جواب‌های این گروه را با گروه کنترل که در یک محیط عاری از بوی بدی به سئوالات جواب داده بودند، مقایسه کردند.

چون افراد مختلف از درجه حساسیت متفاوتی نسبت به بو برخوردارند و اساسا عده‌ای نسبت به محیط اطراف حساس‌اند در حالیکه افراد دیگری ممکن است که اصلا برایشان مهم نباشد، آزمایش دوم را انجام دادند که در آن از افراد یک گروه خواستند که پشت یک میز کثیف روی یک صندلی کثیف و پاره بنشینند در حالیکه روی میز لیوان نشسته و توی سطل آشغال کنار میز پیتزای باقی مانده از شب گذشته مانده بود. یک سری سئوالات اخلاقی دیگر را از افراد این گروه پرسیدند و نتیجه را با یک گروه کنترل جدید که در یک محیط تمیز کاری نشستند مقایسه کردند. 

در آزمایش سوم محیط را عوض نکردند و فقط از افراد شرکت کننده در آزمایش خواستند که یک صحنه را که در آن بشدت از چیزی منزجر شده بودند بنویسند و بعد بلافاصله پس از یادآوری آن صحنه توسط خود شخص، سئوالات را پرسیدند و باز با گروه کنترل دیگری مقایسه کردند.

در آزمایش آخر بجای احساس انزجار اثر احساس غم و غصه را روی قضاوت اخلاقی شخص بررسی کردند به این ترتیب که یک فیلم احساسی غمگین کننده را اول به شخص نشان دادند و بعد سئوالات اخلاقی را پرسیدند.

نتایج همه آزمایشات فوق یک چیز را بطور ثابت نشان داد و آن اینکه احساس انزجار باعث تشدید قضاوت اخلاقی شد در حالیکه غم و غصه آن اثر را نداشت و حتی باعث تلطیف قضاوت شد.  محققین نتیجه گرفته‌اند که پس انزجار روی قضاوت شخص اثر مستقیم دارد. یعنی وقتی که ما از چیزی، حالا هر چیز موجود در محیط، احساس انزجار می‌کنیم، اگر در آن لحظه درگیر قضاوت کردن اخلاقی شویم به احتمال زیاد قضاوت شدیدتری (منفی تری) نسبت به حالت نرمال دیگرمان خواهیم داشت. 

تنها جای سئوالی که برای من مانده است و بهتر می‌بود که اثر آن هم در نظر گرفته می‌شد، سابقه فرهنگی افراد شرکت کننده در آزمایشات است که در نحوه قضاوت اخلاقی حتما اثر دارد.

 و اما نتیجه آخر اینکه اگر کسی برای مصاحبه می‌رود و یا به دادگاه می‌رود بهتر است که بوی بد ندهد!!   

  خلاصه مقاله را در اینجا و اصل مقاله را در اینجا می‌توانید بخوانید.

این دو سئوال را انتخاب کردم به این دلیل که اشتباه متداول در جواب به این دو سئوال به نظر من اصلا ربطی به کم هوشی و یا باهوشی طرف ندارد. جواب درست سئوال‌های بالا 2 و 9 است و سئوال جوری نوشته شده است که خواننده را به اشتباه بیندازد. 

و اما اینکه آیا اساساً این قبیل سئوالات معرف خوبی برای هوش و یا خلاقیت است یا نه، بحثی‌است که می‌خواهم راجع به آن بنویسم و برای آن لازم است که نگاهی به نحوه عملکرد مغز و یادگیری داشته باشیم.

 همانطور که قبلا هم در چندین پست اشاره کرده‌ام، مغز ما و بهتر بگویم نئوکورتکس ما که در واقع مرکز تفاوت ما با حیوانات است قابلیت‌هایی دارد که یکی از مهم‌ترینشان قابلیت پیش‌بینی است. این پیش‌بینی را از روی تجربه گذشته و استفاده از حافظه می‌کند. در اینجا و پست بعدی‌اش توضیح دادم که چون عکس العمل نورونها نسبتا کند است در حالیکه ما بسیار سریع فکر و محاسبه می‌کنیم پس باید مغز ما از مکانیزم دیگری استفاده کند که همان ایجاد ارتباط بین چیزهای مختلف است و به اصطلاح قابلیت استخراج الگو و ضبط رابطه‌ها (Auto-associativity).

برای درک بهتر این قابلیت ذخیره کردن بر اساس رابطه تصور کنید که که از شما می‌خواهند که یک داستان را مثلا داستان یک فیلم را که دیده‌اید تعریف کنید. چگونه شروع می‌کنید؟ شما هر چقدر هم که حضور ذهن داشته باشید و سریع فکر کنید باز همه داستان را در یک وهله نمی‌توانید که تعریف کنید. وقایع فیلم در ذهن شما با یک توالی مشخصی ضبط شده‌اند که اگر آن ترتیب به هم بخورد احتمالا دیگر جزئیات را به خاطر نمی‌آورید. 

مثال دیگری بزنم. یک شعری را که از حفظ بلدید به خاطر بیاورید. اگر از شما بخواهم که از بیت سوم به بعدش را بخوانید چگونه این کار را خواهید کرد؟ قبل از اینکه بقیه مطلبم را بخوانید لحظه‌ای اینکار را بکنید و بعد ادامه دهید. آیا در ذهن خودتان بدون بر زبان آوردن دو بیت اول را مرور نکردید تا به بیت سوم برسید و بعد آنرا بلند بخوانید؟

اگر هنوز متقاعد نشده‌اید، سعی کنید که حروف الفبای فارسی را از الف تا ی برعکس از ی تا الف بگویید! خواهید دید که اگر برای این کار بخصوص تمرین قبلی نکرده باشید در اولین بار اصلا نمی‌توانید آن را انجام دهید. دقیقاً به این دلیل که مغز ما با ایجاد رابطه است که هر چیزی را ذخیره و استخراج می‌کند. همه چیز در سینپس‌های بین نورونها ذخیره می‌شود ولی خیلی از آنها بیکار می‌مانند تا اینکه در یک رابطه‌ای صدا زده شوند. به همین دلیل است که می‌گویند افکار تصادفی واقعاً وجود ندارد. حافظه ما همیشه از طریق یک رابطه است که صدا زده می‌شود.

قابلیت ضبط بر اساس رابطه با قابلیت پیش بینی وابسته و مرتبط است. مغز ما بر اساس رابطه‌های از پیش ذخیره شده در حافظه مدام در حال پیش بینی کردن است و در واقع عمل اساسی نئوکورتکس پیش‌بینی است. قدرت پیش بینیِ بهتر و دقیق‌تر است که به هوشِ پرورش یافته فرد بستگی دارد. آن مثال کلید و قفل در را که در اینجا نوشتم بیاد بیاورید. حال سئوال‌هایی را که در اول این پست نوشتم دوباره بخوانید. در سئوال اول شما احتمالا قبل از اینکه به فعل جمله که کلمه “دارید” است در ذهن خود عدد 2 را از 3 کم کرده و آماده‌اید که بخوانید “چند سیب باقی‌مانده است” چرا؟ چونکه غالب مسائل این چنینی از باقی مانده می‌پرسند و مغز شما در واقع سریعاً آن قسمت حافظه شما را صدا زده و محاسبه کرده است. ولی اگر بدانید که این سئوالات قرار است که نکته داشته باشند و شما را به اشتباه بیندازند آنوقت حتما از سرعت پیش‌بینی کاسته و جمله را تا آخر خواهید خواند. سئوال دوم هم همینطور است. منظورم این است که اگر کسی به سئوالات شبیه این سئوالات غلط معمول را جواب داد نشانه کم‌هوشی و یا عدم خلاقیت اصلا نیست و بالعکس به این معنا است که ذهن او خیلی هم خوب و سریع عمل می‌کند. در اینکه اگر مغز را برای حالات برعکس هر چیزی هم تمرین دهیم باعث سریعتر شدن عمل ذهن و پرورش هوش می‌شود شکی نیست ولی اگر کسی برای این قبیل تست‌ها تمرین نکرده باشد و یا نداند که هدف از سئوال چیست و غلط جواب دهد هم دلیل بر کم هوشی طرف نمی‌شود.

یک نکته آخر اینکه به عقیده من اکثر آدم‌ها بطور نسبی از قابلیت هوشی مساوی‌ای برخوردارند ولی یکی ذهنش بیشتر پرورش می‌یابد و یکی کمتر. آن پرورش ذهن که یکی را باهوش‌تر از دیگری می‌کند البته به شرایط محیطی و زندگی شخص بستگی دارد. یادم است که قدیم‌ها در کتابی خواندم که حدود 90٪ هوش یک بچه تا سن 7 سالگی شکل می‌گیرد. اکنون در درستی این جمله و آن 90٪ و سن 7 سالگی شک دارم ولی در کل مفهومش را قبول دارم به این معنا که تمرین‌های ذهنی در سنین کودکی باعث باهوش‌تر شدن بچه می‌شود ولی از آن طرف هم باهوش‌ترین فرد دنیا هم که باشید اگر از ذهن‌تان کار نگیرید کند می‌شود.

پ.ن. عکس قسمت‌های مختلف نئوکورتکس را نشان میدهد. منبع به همراه عکس‌های بیشتر

دانشجوی دوره لیسانس با هیجان فریاد می‌زند: اوٌل من؛ اوٌل من!

جنٌ می‌گوید: بگو که در خدمتم. دانشجو درخواست می‌کند که فی‌الساعه با یک دختر زیبارو در سواحل هاوایی در حال تفریح و گردش باشد. جنٌ فی‌الفور آرزوی او را برآورده می‌کند و با دانشجو برای چند ثانیه غیب می‌شود و بعد با عکسی از دانشجو  با مایو در سواحل هاوایی برمی‌گردد (جنٌه مدرن و خلاصه هایتک بوده!).

دانشجوی دوره دکتری که  دیگر باورش شده‌ بود با هیجان می‌گوید: مرا هم به سواحل کارائیب ببر در حال استراحت روی یک کشتی خصوصی.

درخواست او نیز بلافاصله برآورده می‌شود و جنٌ باز با عکسی دیگر از دانشجوی دومی برمی‌گردد و جلوی استاد می‌ایستد و می‌گوید که حال نوبت شماست و من در خدمتم!

استاد یک نگاه به ساعتش می‌کند و به جنٌ می‌گوید: تا من نهارم را بخورم میروی هر دو این دو تا دانشجو را برمی‌گردانی همینجا در آزمایشگاه!!

حال حکایت این داستان بازی وبلاگی نامرئی شدن است. من اگر نامرئی می‌شدم فی‌الساعه می‌رفتم یقه همه آنهایی را که نامرئی شده‌اند، خصوصاٌ آنها که دانشجو هستند، را می‌گرفتم و می‌گفتم که وقت آرزو و خیال‌پردازی تمام شد و برگردید سر کار و زندگی‌تان!!

پ.ن. می‌دانم که نیاز به اسم بردن نیست و آنهایی که باید بدانند همین الان خودشان مرئی شده و برگشته‌اند سر کارشان :) 

ــــــــــــــــــــــــــــ 

“انتگرال کوشی روی یک مسیر پیوسته هیچ است و صفر.” استاد گفت.

پرنده سینه سرخ کوچکی در هوا می‌پرد و من از پنجره پروازش را دنبال می‌کنم. بالا و بالاتر می‌رود تا آنکه نقطه‌ای می‌شود بر صفحه آبی آسمان. بدون شک انتگرال زندگی از تولد تا مرگ بی هیچ تلاش و چالش، بی هیچ سیاهچاله‌ای که بیفتی تویش، می‌شود یک نقطه بر لوح کبود دنیا و دیگر هیچ. صدای استاد مزاحم خیال پردازی‌ام می‌شود:

“ولی وقتی که در مسیر قطب وجود داشته باشد دیگر انتگرال کوشی صفر نمی‌شود و تابع باقی‌مانده‌ای در آن مسیر دارد.”

استاد ادامه داد که چگونه باید باقی‌مانده تابع را حساب کرد اما من دیگر نمی‌شنیدم.

اولین بار که او را دیدم احساس کردم که روی ابرها شناورم. تابع وجودم به بی‌نهایت رسید. خستگی ناپذیر شده بودم. ولی وقتی که او رفت، من هم گویی که به خلا پرتاب شده باشم، تابع وجودی‌ام نامشخص شد… عشق در مسیر زندگی‌ام حفره ایجاد کرده بود…

“خانمِ … آیا می‌توانید انتگرال این تابع را  محاسبه کنید؟” استاد با من بود.

“انتگرالِ من صفر نیست؛ کانتور زندگی من پیوسته نیست. عشق قطب زندگی‌ام است و من باقی‌مانده دارم.”

صدای خودم را شنیدم که این جملات را پشت سر هم شتابزده از زبان من گفت. لحظه‌ای سکوت همه جا را فرا گرفت و بعد از آن کلاس از خنده منفجر شد!

“نظم کلاس را رعایت کنید. کلاس جای جوک و مسخره بازی نیست”. این صدای فریاد استاد بود که می‌آمد ولی دیگر هیچ برایم اهمیت نداشت. مهم این بود که بدانم که انتگرال زندگی من دیگر صفر نیست و من همچنان “باقی” مانده‌ام…

به نظر من علت اینکه مقاله تحقیقی خوب گروه “کی و دیگران” که در این پست صحبتش را کردم در رسانه‌ها مورد توجه قرار نگرفت ولی این مقاله اینهمه سروصدا کرد انتخاب عنوان و جملات عامه پسند در خلاصه و مقدمه مقاله است که آنهم ناشی از یک تعمیم بخشی‌ای عظیمی است که در درستی‌اش از روی آزمایشات انجام شده جای شک و تامل بسیار است.  

بگذارید یکبار دیگر و اینبار با جزئیات بیشتر آزمایش مقاله مورد بحث را بخوانیم. در قسمت متد مقاله آمده است:

“از افراد مورد آزمایش خواسته شد که در حالتی آسوده به نقطه وسط مانیتور چشم بدوزند که در آن یکسری حروف بصورت تصادفی ظاهر میشد. آنوقت هر زمانی که اراده کردند (دلشان خواست) آزادانه بین یکی از دو دکمه که یکی با دست چپ و دیگری با دست راست کار می‌کرد انتخاب کرده و دکمه را بلافاصله بعد از تصمیم گیری فشار دهند. همزمان آنها می‌بایست که به خاطر می‌سپردند که در لحظه تصمیم گیری کدام حرف بر صفحه مانیتور بوده است. پس از فشار یکی از دکمه‌ها یک صفحه بر مانیتور ظاهر می‌شده که در آن سه حرف ظاهر شده آخری قبل و همزمانِ فشار دکمه به همراه شماره تمرین نوشته شده بود و فرد می‌بایست که دکمه تائید دیگری برای حرفی که در لحظه تصمیم گیری بر صفحه بوده است، فشار دهند. پس از آن دوباره تمرین دیگری از نو شروع می‌شد.”

 عکس روبرو آزمایش را توضیح می‌دهد. فاصله زمانی بین آشکار شدن هر دو حرف بر روی مانیتور 0.5 ثانیه بوده است و متوسط زمانی فشار دادن یک دکمه با تصمیم آزادانه افراد مورد آزمایش پس از شروع هر تمرین 21.6 ثانیه گزارش شده است. در طول این آزمایشات تصاویر مغز افراد توسط دستگاه fMRI (هر فریم = 2 ثانیه) ثبت می‌شده.

پس از آن از روی پردازش تصاویر مغز توانستند که فعالیت مغزی‌ مربوط به تصمیم شخص مبنی بر فشار دادن  دکمه دست چپ و یا دکمه دست راست، را دی‌کد کرده و تشخیص دهند. تا اینجای کار این نتیجه هیچ چیز تازه و هیجان انگیزی ندارد! نکته اینجاست که این گروه معتقدند که آنها توانسته‌اند این پیش بینی را تا 10 ثانیه قبل از تصمیم‌گیری شخص انجام دهند و از روی همین یک قلم مشاهده (همین 10 ثانیه جلوتر بودن فعالیت مغزی در مقایسه با عمل فشار دادن دکمه توسط شخص) نتیجه گرفته‌اند که پس همه تصمیمات ارادی ما نیز بدون آنکه خود بدانیم از قبل در ضمیر ناخودآگاه ما شکل گرفته است و پس عنصر آگاهی تنها یک فریب است. اینها را در مقدمه مقاله خود نوشته‌اند.

دوستانی که در ذیل پست قبلی نظر دادند به درستی در مورد محکم بودن و درستی روش آزمایش برای نتیجه‌ گرفته شده توسط محققین حتی بدون تعمیم بخشی‌اش سئوال مطرح کردند.  به نظر من هم اولا متوسط 21.6 ثانیه برای تصمیم‌گیری خیلی زیاد است و اینکه در این فاصله شخص به هیچکدام از دکمه‌های چپ یا راست فکر نکرده باشد و بعد در یک لحظه تصمیم بگیرد، جای شک و تردیدِ بسیار دارد و در نتیجه بنظرم کاملا منطقی است که با یک همچه متوسط زمانی‌ای برای تصمیم‌گیری از 10 ثانیه قبل هم می‌بایست که در مغز فعالیت دیده شده باشد و این منطقی‌تر است که بگوییم شخص در واقع داشته که به یکی از این دو انتخاب فکر می‌کرده تا فشار دهد و همانست که در واقع 10 ثانیه جلوتر از روی تصاویر مغز دی‌کد و دیده می‌شود. علت اینکه در تحقیقات قبلی فقط در حد میلی‌ثانیه جلوتر می‌توانستند که فعالیت مغزی را ببینند احتمالا بسیار مربوط به سرعت عمل شخص در حین آزمایش هم داشته است. اینجا طرف برای خودش متوسط 20 ثانیه فکر کرده بعد دکمه را فشار داده است!

از نکته فوق که بگذریم آن تعمیم بخشی‌شان به نظرم خیلی حرف بزرگ و غلط اندازی می‌آید. حالا اصلا فرض کنید که همه روش آزمایش و نتایج دی‌کد شده‌شان هم درست و حتی اینکه ذهن ناخودآگاه ما 10 ثانیه قبل از حرکت تصمیم می‌گیرد که چپ یا راست را انتخاب کند هم درست باشد، با فرض درست بودن همه اینها یک انتخاب بین دو عنصر فیزیکی چه ربطی به آزادی اراده (free will) و آگاهی بر آن دارد؟!

      برای اینکه این تحقیق بتواند راجع به آزادی اراده حرف بزند باید که یک سیستم آگاه مغز جدا از سیستم ناآگاه مغز وجود داشته باشد و یک جایی نشسته باشد و از قسمت ناآگاه اطلاعات بگیرد و آنوقت آزادانه تصمیم بگیرد (حالا هرچه که آزادانه در این طرز مدل کردن معنا می‌دهد). به عبارت دیگر شما می‌بایست که یک ذهن آگاه داشته باشید که قسمت ناآگاه را تماشا می‌کند و جدای از آن عمل می‌کند! اگر این مدلی است که این محققین به آن معتقدند آنوقت خیلی بیشتر از این آزمایش و این داده‌ها مشکل دارند که باید صد سال بنشینند و کلی مسائل منطقی و مهندسی را حلاجی کنند.

 ولی اگر معتقدند که سیستم آگاه و ناآگاه از هم جدا نیستند و هر دو یک سیستم است آنوقت صحبت از اینکه تصمیم یکی آزادانه نیست بی‌معنی می‌شود چرا که آنوقت تصمیم قسمت خودآگاه نیز به همان آزادی‌ای می‌شود که قسمت ناخودآگاه انجام می‌دهد.

خلاصه کلام اینکه اگر می‌خواهید یک شهرت سریع علمی (و البته کوتاه مدت) بدست آورید حرف رسانه پسند بزنید حتی در مجله معتبری مثل نیچر نوروساینس!

مقاله‌ای در ماه آوریل سال جاری در مجله معروف و معتبر نیچر نوروساینس چاپ شده است که علیرغم آنکه نسبت به مقاله‌ای که در پست علمی پیشین صحبتش را کردم کار قابل ارائه کمتری دارد، اما بسیار بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. خلاصه این مقاله را با هم از اینجا بخوانیم:

“بر سر اینکه آیا تصمیمات آزاد شخصی توسط فعالیت‌ نورونهای مغز از قبل از آنکه تصمیم گرفته شود، مشخص می‌شود یا نه بحث طولانی‌ای بوده است. تحقیقات ما نشان داده است که نتیجه یک تصمیم تا حدود 10 ثانیه جلوتر از آنکه شخص خود بداند در قسمت جلوی کورتکس مغز ظاهر می شود. این تاخیر در دانستن تصمیم احتمالا دال بر فعالیت یک شبکه عصبی از مغز با کنترل سطح بالاتری است که یک تصمیم را قبل از آنکه به آگاهی برسد، آماده می‌کند.”

و اما بهتر است که بدانید آزمایشات این گروه چه بوده است و از روی چه چیزی این نتیجه را گرفته اند.  برای آن باید کل مقاله را بخوانید که آنلاین برای همه قابل دسترسی نیست. آزمایشات آنها این بوده است که از افراد خواستند که تصمیم بگیرند که یکی از دو دکمه روی صفحه را فشار دهند. در طول زمانی که افراد راجع به این فکر می‌کردند که کدام دکمه را فشار دهند حروفی بی‌ربط به دکمه‌ها روی صفحه ظاهر می‌شد و طول صفحه را طی می‌کرد. پس از تصمیم گیری از افراد پرسیده شد که درست در موقع گرفتن تصمیم چه حرفی روی صفحه بوده است. در تمام این مدت هم البته تصاویر فعالیت مغز آنها با دستگاه fMRI  ضبط می‌‌شده است.

مثل آن مقاله پست قبلی این گروه هم روش‌های شناخت الگوها را بکار گرفتند تا از روی فعالیت‌های نرونهای مغز پیش بینی کنند که شخص چه تصمیمی گرفته است و بلاخره وقتی که با یک دقت حدود 70٪ توانستند به این پیش‌بینی برسند آمدند از روی آن حروفی که روی صفحه دیده می‌شد تخمین زدند که پس چقدر تاخیر بین فعالیت مغز و لحظه آگاهی شخص از تصمیم گیری‌اش وجود دارد و دیدند که تا حتی 10 ثانیه تفاوت زمانی هست.

  حالا یک قسمت آغازین دیگر مقاله را باهم بخوانیم. نوشته‌اند:

“این که ما می‌توانیم با آزادی انتخاب کنیم برای زندگی معنوی ما اساسی است. اما نتایج آزمایشات ما پیشنهاد می‌کند که این آزادی انتخاب  فریبی بیش نیست و اعمال ما توسط ضمیر ناخودآگاه ما بسیار پیش‌تر از آنکه ما به آگاهی آن برسیم آغاز می‌شوند.”

قبل از آنکه راجع به ادعای فوق براساس آزمایشاتی که شرحش را در بالا دادم، حرفی بزنم دوست دارم بدانم که شما چه فکر می‌کنید. آیا می‌توانید بطور منطقی در استدلال آنها خللی و یا مغلطه‌ای پیدا کنید؟ من نظر خودم را  در پست بعدی خواهم نوشت.

پ.ن. دوستان داخل ایران: اگر اصل مقاله را می خواهید بگویید برایتان بفرستم. چون این مقاله برای عموم روی وب فعلا قابل دسترسی نیست, درست نمی دانم که من هم آنرا به صورت عام اینجا منتشر کنم. ولی به شکل دوستانه و محدود تا آنجایی که من می دانم اشکال قانونی و اخلاقی ندارد.

————————————

امروز روی بالاترین لینکی هست از آخرین پست این وبلاگ که متعلق به سولماز یکی از کابران بالاترین است مبنی بر اعلام تصمیم او به خودکشی. نمی‌دانم که چقدر این نوشته او صحت دارد.  سولماز را در دنیای واقعی نمی‌شناسم فقط کامنت‌هایش را گاه روی بالاترین دنبال می‌کردم. علت اینکه توجه‌ام را جلب کرده بود که کامنت‌هایش را دنبال کنم این بود که  بشدت بد دهن و پرخاشگر بود و با لاتی ترین الفاظ مردانه برای دیگران در ذیل لینک‌ها کامنت می‌گذاشت و غالباً هم وارد دعوا می‌شد ولی با همه این اوصاف بشدت هم با مرام و به نظر من که خیلی هم با محبت و با عاطفه می‌آمد. یک نمونه از آدم‌های لات ولی بسیار لوطی و با معرفت. روی این اوصاف احساس من اینست که این نوشته آخرش هم جدی است که او اهل دروغ و اتفاقا جلب توجه نبوده.

خودکشی پدیده‌ای کاملا اجتماعی‌ست و حاصل شرایط یک اجتماع. دورکهایم کتاب معروفی به نام خودکشی دارد که در آن آمار سالانه خودکشی کشورها را بررسی کرده و برآن اساس استدلال کرده که اگر خودکشی که در ظاهر به نظر می‌رسد امری بسیار شخصی است، واقعا پدیده‌ای شخصی می‌بود نباید که همچه روند مشخصی در میزان خودکشی سالیانه هر جامعه خاص پیدا می‌شد. مثلا چه دلیلی دارد که خودکشی در بعضی جوامع همیشه بالاتر از جوامع دیگر است.

همانطور که گفتم من سولماز را از نزدیک نمی‌شناسم و امیدوارم که خودکشی هم نکرده باشد. فقط اینرا می‌نویسم به عنوان یک هشدار به پدر مادرها که کمی بیشتر با فرزندانتان قاطی شوید. اگر می‌توانید او را روی دنیای مجازی هم دنبال کنید و بشناسید. فکر نکنید که خارج فرستادن مشکلات او را حل می‌کند (سولماز مدتی هم خارج بوده است). اگر فرزند شما به ته هر چاهی اعم از افسردگی و ناامیدی و یا فساد و بزهکاری می‌افتد شما هم دنبالش بروید تا که بتوانید درش بیاورید. آشفتگی‌های فرزندانتان را دریابید. اگر وبلاگ دارد، بدون اینکه مزاحم آزادی‌اش شوید، حتماً وبلاگش را بخوانید و کامنت‌هایش را دنبال کنید.

پ.ن. لینک این نوشته روی بالاترین

پ.ن. 2. یک احتمال هم وجود دارد که همه این ماجرا در حول و حوش سولماز ساختگی باشد که کمی اطلاعات جدید به نظر من با هم نمی‌خوانند. ولی باز هم تاکید من بر بند آخر مطلبم است که اگر هم ماجرا ساختگی باشد باز نشانه آشفتگی شدید روحی‌ست.

پ.ن.3. همانطور که این بالا گفتم دو تا مطلب پخش شده با هم نمی‌خوانند. بیشتر از همه ادبیات نوشته شده در این لینک در مقایسه با لینک‌های قبلی همان شخص به اضافه نامه ای که به سولماز نسبت داده می‌شود و در درستی‌اش کلی جای شک است.  من دیگر این را دنبال نخواهم کرد. ولی باز هم می‌گویم که فرق چندانی در اصل قضییه مورد نظر من نمی کند.  اگر هم سولماز همین اولاد باشد که احتمالش هست، آنوقت همین یکی هم پریشان احوال است و نیازمند توجه و درمان. نکته ای که هست اینست که حرف خودکشی را ولو اینکه طرف به قصد جلب توجه هم گفته باشد نباید سرسری گرفت. این حرفها نشانه‌های آشکار پریشان روحی‌ست.

پ.ن. در جواب یکی از دوستان فرند فید که پرسید این آبجی بهشتی چی میخونه، این هم ترجمه آوازش:

من خواب دیدم که در پرتغال بودم // تصادفی در کارناوال لیسبون  بودم //رویای من ورای شعر و شاعری ادامه یافت // و من شاعر را در پسوآ دیدم. // وسط خیابان به فرم یک آواز // برو لوسیا، برو به کارناوال // برو لوسیا // برو تا این غم که تو را آزار می‌دهد // تو را به رویایت رهنمون سازد // این زندگی فقط یک روز است، لوسیا! // و هیچ چیزی از این دنیا با خود بر نمی‌دارد.// برو لوسیا، برو.

افسردگی مثل یک سیاهچاله می‌ماند که اگر کسی در آن بیفتد درآمدنش مشکل است و بعلاوه عملکرد شخص هم نامشخص می‌شود. درست مثل قطب‌های یک تابع ریاضی که درست در نقطه قطب مقدار تابع نامشخص است. اما وجود این سیاهچاله‌ها در زندگی نه تنها بد نیست بلکه همان‌ها هستند که باعث متفاوت بودن زندگی یک آدم با یک موجود جاندار می‌شود. می‌پرسید چطور و یا اینها چه ربطی به انتگرال دارد، کمی تحملم کنید تا بگویم!

همه با مفهوم انتگرال کم و بیش آشنایی دارید. حداقل مفهوم خیلی کلی‌اش را می‌دانید که انتگرال یک تابع در طول زمان معادل در واقع محاسبه سطح زیر آن تابع در یک بازه زمانی است. حالا اجازه دهید که کمی جلوتر بروم و انتگرال روی مدار بسته یک تابع را به زبان ساده و غیر فنی توضیح دهم. یک قانون ریاضی می‌گوید که اگر تابعی داشته باشید که در روی یک سطح هیچ قطبی نداشته باشد که مقدار تابع در آن نامشخص شود، آنوقت انتگرال مدار بسته‌ی آن تابع صفر می‌شود چرا که انتگرال مدار بسته مثل فشار دادن آن سطح انتگرال گیری می‌ماند و اگر آن سطح بدون سوراخ (بخوانید بدون قطب) باشد، آنوقت تمام سطح را به یک نقطه می‌توان تقلیل داد و انتگرال یک نقطه هم صفر است. یعنی هیچ!

ولی اگر یک تابع در یک سطحی سوراخ و یا قطب داشته باشد آنوقت انتگرال آن تابع روی یک مسیر بسته در آن سطح مساوی باقیمانده تابع است در حول و حوش همان نقطه‌ی سوراخ ضربدر محیط دایره واحدی که دور آن نقطه زده می‌شود.

این تعریفی که از انتگرال مدار بسته دادم در واقع تعریف غیر فنی انتگرال معروف “کوشی” است که معمولا دانشجوها بسرعت فراموشش می‌کنند و فکر می‌کنند که سخت است. ولی اینطور که من تعریف کردم که سخت نبود؛ بود؟! و بعلاوه کاربرد بسیار زیبایی در زندگی هم دارد. قسمت‌های ریاضی تمام شد. جالا برویم سر ارتباط این انتگرال و افسردگی در زندگی!

تابع عملکرد یک شخص در روی مسیرِ زمانی از تولد تا مرگ را در نظر بگیرید. ما از عدم می‌آییم و به عدم می‌رویم. کسی که خبر از بعد از مرگ به تحقیق نمی‌داند. اصلا مهم نیست که بعد چه خواهد شد. فعلا برای این بحث همینقدر که قبل و بعد از این دو حادثه تولد و مرگ مشابه است، کافیست که فرض کنیم که میتوان این مسیر را بسته فرض کرد. پس حالا انتگرال و به عبارتی حاصل عملکرد یک آدم را در مسیر بسته زندگی در نظر بگیرید. اگر شخص به هیچ مشکلی برخورد نکند و در نتیجه هیچ تلاش خاصی هم در زندگی‌اش نداشته باشد آنوقت انتگرال زندگی‌اش مثل انتگرال زندگی یک پرنده به یک نقطه تقلیل داده می‌شود و صفر می‌شود. هیچ اثری (باقیمانده‌ای) از شخص به جا نمی‌ماند.

اما در نتیجه مشکلات و یا همان سیاهچاله‌های زندگی که وقتی آدم در آنها می‌افتد عملکردش نامشخص و ناپایدار می‌شود، و همان تلاشهای برای نیفتادن کامل در سیاهچاله مثل همان دورزدن‌های تابع در حول نقاط تعریف نشده‌اش می‌مانند که در نتیجه از شخص آثاری به جا می‌گذارند. این آثار می‌توانند خوب باشند مثل آثار امثال آدم‌های بزرگ تاریخ و یا شعرا و غیره؛ می‌توانند آثار بد هم باشند مثل جنگ، مثل بدبختی و فقر برای یک نسل (کم از این افراد هم نداشته‌ایم و تازه نمونه‌های حی و حاضرش هم فراوان است). چه خوب چه بد، آن آثار هستند که باعث می‌شوند انتگرال زندگی یک فرد دیگر صفر نشود و بلکه باقیمانده‌ای هم بعد از او داشته باشد.

در گرفتن انتگرال در مسیر تولد تا مرگ، ما را انتخابی نیست، در برخورد با آن سیاهچاله‌های زندگی نیز انتخابی و گریزی نداریم. اما در اینکه چه نوع آثار و باقیمانده‌ای از خود برجا بگذاریم حق انتخاب داریم.  این ما هستیم که باقیمانده خود را با انتخاب شخصی‌مان در نحوه زندگی کردن خود در هر لحظه ایجاد می‌کنیم.

پ.ن. یک پست مرتبط: یک رابطه عشقی به بهانه انتگرال زندگی!